BATI EDEBİYATINDA EDEBİ AKIMLAR

(Akçağ Yayınları, Ankara, 2008, 9.baskı, 255 s.)

ÖN SÖZ

    Güzel sanatların ana dallarından biri olan edebiyat veya edebî eser, estetik bir terkiptir. Başta muhteva, yapı, dil ve üslûp olmak üzere pek çok unsurdan teşekkül eden bu terkibin gerçek manada anlaşılıp yorumlanabilmesi ve ondan estetik zevk alınabilmesi için okuyucu ve -özellikle- edebiyat bilimcisinin ciddi biçimde hazırlıklı ve donanımlı olması lâzımdır.
    Edebiyat biliminin asıl çalışma alanı, bizzat edebiyatın kendisi; yani edebî metin (metin tahlili, metin tenkidi) olmakla birlikte, söz konusu saha, edebiyat teorisi, edebiyat tarihi, edebiyat sosyolojisi, edebiyat eğitimi ve karşılaştırmalı edebiyat ile bütünlük kazanır. Edebî akımlar, öncelikle edebiyat teorisi içinde yer alırlar. Bununla birlikte onlar, diğer alt sahalarla da iç içedirler. Zira edebiyat akımları, öncelikle edebiyatın mahiyeti ile ilgili oldukça sistemli ve derli toplu soyut düşünce ve kanaat demetidirler. İkinci olarak, bu düşünce ve kanaatler, herhangi bir eserin değerlendirilmesinde tenkidî bir mihenk olabilir. Üçüncü olarak da, edebî akımlar, yazar ve şairleri müşterek değerleri etrafında bir araya getiren ve onların bu çerçevede pek çok esere hayat vermelerine imkân hazırlayan birer edebiyat iklimidirler. Bu sebeple edebiyat akımları, hem edebiyat sanatı hem de edebiyat biliminden ayrı düşünülemezler.
    Tanzimat Sonrası Türk Edebiyatı’nın şu veya bu ölçüde beslendiği ana kaynaklardan birinin Batı edebiyatı veya edebiyatları olduğu, bilinen bir gerçektir. Başlangıçta sadece Fransız edebiyatı ile sınırlı olan Türk sanatkârının tesirinde kaldığı bu saha, XX. yüzyılın başından günümüze doğru çok daha genişlemiştir. Bu durum, 1860 sonrası Türk edebiyatına ait herhangi bir edebî eser üzerinde kafa yoran insanın, Batı edebiyatlarındaki edebî akımları iyi bilmesini zarurî kılmaktadır. Aynı zaruret, Batı dünyasından herhangi bir esere alâka duyan sanatsever için de söz konusudur.
    Batı Edebiyatında Edebî Akımlar, öncelikle böyle bir zaruretten doğdu. Yıllardan beri okuttuğumuz derslerde görüp yaşadığımız çok açık eksiklik, bizi böyle bir çalışmaya sevk etti. Zira konu ile ilgili mevcut kaynakların bazıları dağınık, bazıları sınırlı, bazıları da yetersizdir.
    Batı Edebiyatında Edebî Akımlar, Giriş, Sonuç, Bibliyografya dışında üç ana bölümden teşekkül etti. Giriş bölümündeki amacımız, okuyu-cuyu konuya hazırlamaktır. Bu sebeple bölümde, faydalı olacağını düşündüğümüz sanat, edebiyat ve edebiyat akımı ile ilgili bazı hususları hatırlatmak istedik. Kitabın bel kemiğini teşkil eden Birinci Bölüm’de, Batı edebiyatlarında görülen ve Tanzimat Sonrası Türk Edebiyatı’na çeşitli seviyelerde tesir eden belli başlı edebiyat akımları tek tek ele alınıp anlatıldı. Hümanizmden postmodernizme, hemen her akımın genel bir tanımı/tanıtımı yapıldıktan sonra doğuş zemini üzerinde duruldu. Ardından da sanat/edebiyattaki ilke ve niteliklerinin tespit ve izahına gayret edildi. Son olarak da söz konusu akımın belli başlı temsilcileri ve bu isimlerin eserleri sıralandı.
    Batı edebiyat akımlarının Türk edebiyatındaki tesirleri konusuna girilmedi. Zira böyle bir konu, çok geniş bir zaman ve büyük bir emek ister. Bilinen birtakım genel bilgilerin tekrarı ise, okuyucuyu yönlendirmekten başka bir işe yaramayacaktır.
    İkinci Bölüm, üç Değerlendirme’den teşekkül ederken; Üçüncü Bölüm, Metinler’den meydana geldi. Söz konusu değerlendirme ve metinleri, Birinci Bölüm’deki akımlarla ilgili soyut bilgilerin somutlaştırılması; akımın edebî eserdeki yansımalarının daha somut bir hâlde dikkatlere sunulması açısından lüzumlu bulduk. Metinlerde, -hacim sebebiyle- sadece şiir ve hikâye gibi kısa türlerle sınırlı kalındı. Bu sebeple akımların anlatımı/anlaşılması, mutlaka başka eserlerle (roman, tiyatro vb.) desteklenmelidir.
    Kitabın hazırlanmasında, Bibliyografya’da verilen bütün kaynaklardan faydalanmaya çalıştık. Özellikle Prof. Dr. Sevim Kantarcıoğlu, Prof. Dr. Cemil Göker ve Suut Kemal Yetkin’in eserlerinden geniş ölçüde faydalandığımızı belirtmek isteriz.
    Batı Edebiyatında Edebî Akımlar, -başta Fen-Edebiyat Fakültelerinin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümleri ve Eğitim Fakültelerinin Türkçe Bölümleri öğrencileri ile edebiyat öğretmenleri olmak üzere- bütün sanat ve edebiyat severlere faydalı olacağı kanaatindeyiz.
    Mutluluğumuz; kitabın, büsbütün maddîleşip sığlaşan hayatımıza, sanat, edebiyat ve düşünceye dair küçük bir pencere açabilmesindedir. 
                                                                                           ***
    Batı Edebiyatında Edebî Akımlar, ilk defa 1997’de, son derece zor şartlar altında okuyucunun istifadesine sunulmuştu. Ancak hemen her yıl basılacak seviyede bir alâka gördü ve bugün 8. baskıya ulaştı. Bu teveccüh, elbette ki yazarını memnun ve mesut etmiştir. Kitabın hayatını idame ettirmesinde emeği, katkısı, yardımı olan ve ona alâka gösteren -başta öğrencilerim olmak üzere- herkese teşekkür ediyorum.

DENİZLİ / 2007                                                                                               Prof. Dr. İSMAİL ÇETİŞLİ

İÇİNDEKİLER

Kısaltmalar
Ön Söz

GİRİŞ
Sanat
Edebiyat
1- Edebiyat Eseri-Dil
2- Edebiyat Eseri-Muhteva
3- Edebiyat Eseri-Yapı
4- Edebiyat Eseri-Üslûp
Edebiyat Akımı

BİRİNCİ BÖLÜM

BATI EDEBİYATINDA EDEBÎ AKIMLAR

ESKİ YUNAN ve LÂTİN EDEBİYATI
HÜMANİZM ve RÖNESANS
Hümanizm ve Rönesansın Doğuş Zemini
Hümanizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
KLÂSİSİZM
Klâsisizmin Doğuş Zemini
Klâsisizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
ROMANTİZM
Romantizmin Doğuş Zemini
Romantizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
REALİZM
Realizmin Doğuş Zemini
Realizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
NATÜRALİZM
Natüralizmin Doğuş Zemini
Natüralizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
PARNASİZM
Parnasizmin Doğuş Zemini
Parnasizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
SEMBOLİZM
Sembolizmin Doğuş Zemini
Sembolizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
EMPRESYONİZM
Empresyonizmin Doğuş Zemini
Empresyonizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
Resimde Empresyonizm
Edebiyatta Empresyonizm
EKSPRESYONİZM
Ekspresyonizmin Doğuş Zemini
Ekspresyonizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
KÜBİZM
Resimde Kübizm
Edebiyatta Kübizm
FÜTÜRİZM
DADAİZM
Dadaizmin Doğuş Zemini
Dadaizmin Sanat/Edebiyattaki İlke Ve Nitelikleri
LETRİZM
SÜRREALİZM
Sürrealizmin Doğuş Zemini
Sürrealizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
EGZİSTANSİYALİZM
Felsefî Egzistansiyalizm
Egzistansiyalizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri
POSTMODERNİZM
Postmodernizmin Doğuş Zemini
Postmodernizmin Sanat/Edebiyattaki İlke ve Nitelikleri

İKİNCİ BÖLÜM

DEĞERLENDİRMELER

Göl Şiirinin Edebî Akımlar Açısından Tahlili
Madame Bovary’de Realizm
Maupassant ve Çehov Tarzı Hikâye
Sonuç

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

METİNLER

A- ŞİİR
Dante/Birinci Canto
Petrarca/Sone
Ronsard/Mezar Taşı
La Fontaine/Altın Yumurta Yumurtlayan Tavuk
La Fontaine/Cırcır Böceği ile Karınca
La Fontaine/Karga ile Tilki
Goethe/Sevgili Yakınlığı
Goethe/Yolcunun Gece Şarkısı
Shelley/Dünyanın Âvâreleri
Alfred de Vigny/Dünyadan Uzak
Edgar Allan Poe/Annabel Lee
Alfred de Musset/Hüzün
Alfred de Musset/Hatırla
Jose-Maria de Heredia/Sonnet
Charles Baudelaire/İçe Kapanış
Charles Baudelaire/Saçların İçinde Bir Yarım Küre
Stephane Mallarme/Deniz Rüzgârı
Paul Verlaine/Şiir Sanatı
Paul Verlaine/Gök Öyle Mavi
Valery/Dost Orman
Guillaume Apollinaire/Mirabeau Köprüsü
Filippo Marinetti/Piston
Tristan Tzara/Dada Şarkısı
Paul Eluard/Basit Mülâhazalar
Paul Eluard/Model
P. Eluard-B. Peret/Gerçeküstücü Atasözleri

B- HİKÂYE

Alphonse Daudet/Son Ders
Guy de Maupassant/Emir Eri
Guy de Maupassant/Küçük
Anton Çehov/Şişmanla Zayıf
Anton Çehov/Kalemde
Anton Çehov/Postacının Oyunu
Edgar Allan Poe/Kızıl Ölümün Maskesi
Franz Kafka/Bir Köy Hekimi

Bibliyografya